10 lat temu AMD pokazało Zen. Ten procesor miał odmienić rynek - i rzeczywiście to zrobił

W sierpniu 2016 roku AMD po raz pierwszy publicznie pokazało wydajność procesora opartego na architekturze Zen. Inżynieryjna wersja 8-rdzeniowego układu Summit Ridge stanęła naprzeciwko Intel Broadwell-E i w kontrolowanych warunkach okazała się szybsza. Z perspektywy dekady wiadomo już, że nie była to tylko efektowna prezentacja. Zen stał się początkiem jednego z najważniejszych zwrotów na rynku procesorów x86.

18 sierpnia 2016 roku AMD opublikowało komunikat podsumowujący prezentację zorganizowaną dzień wcześniej w San Francisco. Firma po raz pierwszy szerzej pokazała możliwości nowej mikroarchitektury Zen, która miała zastąpić rozwiązania wywodzące się z rodziny Bulldozer i przywrócić AMD do rywalizacji w segmencie wysokowydajnych procesorów. Producent deklarował wówczas około 40-procentowy wzrost liczby wykonywanych instrukcji na cykl zegara (IPC) względem poprzedniej generacji.

Summit Ridge kontra Broadwell-E

Najważniejszym punktem prezentacji był pojedynek dwóch 8-rdzeniowych i 16-wątkowych procesorów. Po stronie AMD znajdował się przedprodukcyjny układ Summit Ridge z rdzeniami Zen, natomiast Intela reprezentował procesor z rodziny Broadwell-E. Aby porównanie skupiało się przede wszystkim na wydajności architektury, oba układy pracowały z częstotliwością 3,0 GHz. Procesory wykonywały wielowątkowe zadanie renderujące w Blenderze i próbka AMD ukończyła je nieznacznie szybciej od konkurenta. Nie był to więc pokaz ogromnej przewagi, ale dla AMD sam fakt, że wczesna wersja nowego procesora była w stanie rywalizować z 8-rdzeniowym Core i7-6900K, miał ogromne znaczenie.  Warto pamiętać o kontekście. W połowie poprzedniej dekady Intel znajdował się w bardzo komfortowej pozycji na rynku wydajnych procesorów desktopowych, podczas gdy AMD od kilku lat nie posiadało układu mogącego bezpośrednio zagrozić najmocniejszym modelom konkurenta. Pokaz Zen sugerował, że sytuacja może wkrótce ulec zmianie.

Zen był czymś więcej niż kolejną ewolucją

AMD podkreślało, że Zen został zaprojektowany praktycznie od podstaw. Architektura otrzymała między innymi nową hierarchię pamięci podręcznej, ulepszony mechanizm przewidywania skoków oraz obsługę SMT, dzięki której pojedynczy rdzeń mógł wykonywać dwa wątki jednocześnie. Firma projektowała Zen od początku jako rozwiązanie skalowalne - od komputerów osobistych aż po serwery i systemy HPC. Podczas tej samej prezentacji AMD pokazało zresztą nie tylko desktopowego Summit Ridge. Publiczność zobaczyła również pierwszą demonstrację serwerowego procesora o nazwie kodowej Naples. Układ oferował 32 rdzenie i 64 wątki, a podczas pokazu pracował w dwuprocesorowym serwerze z Windows Server. Naples stał się później fundamentem pierwszej generacji procesorów EPYC. Równie istotną częścią całej układanki była podstawka AM4. AMD zapowiadało obsługę pamięci DDR4, PCI Express 3.0, USB 3.1 Gen2, NVMe i SATA Express. Platforma, która w 2016 roku dopiero zaczynała pojawiać się w komputerach OEM z procesorami Bristol Ridge, miała wkrótce stać się domem dla pierwszych Ryzenów.

Kilka miesięcy później pojawił się Ryzen

Na rynkową weryfikację zapowiedzi trzeba było poczekać do 2 marca 2017 roku. Wtedy do sprzedaży trafiły pierwsze procesory Ryzen 7: 1800X, 1700X i 1700. Wszystkie dysponowały 8 rdzeniami i 16 wątkami. Debiut nie oznaczał, że AMD od razu wygrywało w każdym zastosowaniu. Pierwsze Ryzeny szczególnie dobrze radziły sobie w zadaniach wielowątkowych, natomiast w części gier Intel nadal zachowywał przewagę. Znaczenie Zen wykraczało jednak daleko poza wyniki pojedynczych benchmarków. AMD ponownie dysponowało konkurencyjną architekturą x86, a klienci dostali realną alternatywę w segmencie wydajnych komputerów.


Z dzisiejszej perspektywy sierpniowy pokaz z 2016 roku można więc uznać za symboliczny początek nowego rozdziału. Niepozorna próbka Summit Ridge pracująca z częstotliwością 3,0 GHz zapowiadała rodzinę Ryzen, procesory EPYC i kolejne generacje architektury Zen. Dziesięć lat później widać, że tamta prezentacja była czymś więcej niż marketingową demonstracją - pokazywała technologię, która faktycznie zmieniła układ sił na rynku procesorów.